In het kader van het themajaar 2010 van de Provincie Zuid-Holland ‘Historische Vaarwegen en Waterlinies’ heeft de Stichting Cultuur en Recreatie Zuid-Holland een vloot Zuid-Hollandse varende monumenten samengesteld. Met deze vloot, aangevoerd door de 45 meter lange stevenaak Helena met aan boord ene tentoonstelling over het themajaar, worden 8 maritieme evenementen in dé waterprovincie van Nederland aangedaan. Dordt in Stoom is het eerste evenement dat haar havens openstelt voor deze unieke vloot. Tijdens het evenement in Dordrecht zal de vloot op vrijdag feestelijk onthaald worden en het weekend in de haven afmeren.

De vloot varende monumenten is met zorg uitgekozen en vertelt veel over de maritieme historie van de provincie Zuid-Holland.
De meeste schepen zijn door het publiek te bezichtigen en de schippers staan de bezoekers graag te woord. Een aantal schepen verzorgd demonstraties. De Helena is ingericht als varende expositie over de historische vaarwegen en de waterlinie in Zuid-Holland. Aan boord krijgt het publiek zo een goed beeld van de onderwerpen van het themajaar. Naast de Helena bestaat de vloot uit een wisselede selectie van uiteenlopende typisch Zuid-Hollandse scheepstypen. De schippers vertellen de bezoekers graag over de functie van hun schip in het verleden. De volgende scheepstypen zijn altijd aanwezig: een stevenaak, een beurtvaarder, een tjalk, een stoomsleper, een westlander, een trekschuit, een zalmschouw en een kagenaar.

Met de themajaren geeft de provincie invulling aan haar ambitie om een aantrekkelijke leefomgeving te creëren waarbij de nadruk ligt op ruimtelijke kwaliteit en identiteit en het vergroten van publieksparticipatie.
Elk jaar kiest de Provincie Zuid-Holland een thema en 2010 is het jaar van de historische vaarwegen en waterlinies. De provincie werkt in het kader van haar themajaren samen met gemeenten, instellingen, particulieren en ondernemers. Doelstelling is om aandacht te genereren voor iconen van het Zuid-Hollands erfgoed en zo bij te dragen aan behoud, herstel en ontsluiting.

Varen Als Toen door Zuid-Holland is één van de belangrijkste middelen om in het themajaar ‘dicht’ bij de mensen te brengen.
Met de vloot brengt de provincie een groot gedeelte van de thematiek op een tastbare en zichtbare manier bij het publiek. Schippers zijn immers te ondervragen en de nerven in het hout vertellen verhalen. Met de vloot reist over land een themabus mee, die in samenwerking met het Provinciaal Historisch Centrum van het Erfgoedhuis Zuid-Holland en met bruiklenen uit het Provinciaal Archeologisch Depot omgebouwd is tot een presentatie over de waterlinies en water als verdedigingsmiddel. Kinderen kunnen archeologische vondsten bekijken, boeken inzien en allerlei vragen stellen aan de chauffeur van de bus. Op deze manier komen de kinderen meer te weten over de invloed van het water in Zuid-Holland. Aanvullend op deze bijzondere bus wordt er in het ruim van de Helena een vaarbeleving gemaakt. In een decorsetting wordt met behulp van geluidseffecten en videobeelden een sfeer gecreëerd alsof je aan het varen bent over de historische vaarwegen.

Vaarwegen hebben een belangrijke rol gespeeld in de ontstaansgeschiedenis van veel Zuid-Hollandse steden.
Ze vormden ware levensaders voor deze steden en waren essentieel voor de handel en het vervoer. Hoewel er in Holland altijd gehandeld is, ontstond pas in de Middeleeuwen een echt handelsnetwerk. De eerste graven van Holland ontwikkelden een systeem met tolheffing en handelsprivileges waarmee de handelsstromen gestuurd konden worden. Een groot deel van deze handel verliep over het water. Dit was vaak sneller, makkelijker en veiliger dan over de weg.

De Hollandse Waterlinies zijn aangelegd om het politiek-bestuurlijk en economisch machtcentrum van het land te verdedigen.
In Zuid-Holland bevinden zich delen van twee waterlinies: de 17de-eeuwse Oude Hollandse Waterlinie en de 19de-eeuwse opvolger de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Eigenlijk zijn de Oude en Nieuwe Hollandse Waterlinie niet twee afzonderlijke linies, maar vormen zij samen één verdedigingslinie. Kenmerk voor de linie is het inzetten van water ter verdediging. Door te inunderen tot kniehoogte, kon transport van oorlogsmaterieel niet plaatsvinden en waren de geïnundeerde gebieden evenmin bevaarbaar.

Dordrecht, gelegen aan een kruispunt tussen grote rivieren als de Oude Maas, de Noord en de Merwede kreeg als eerste stad in Holland in 1220 stadsrechten en heeft daarmee een grote rol gespeeld in de handel.
Dordrecht verkreeg ook het stapelrecht, wat betekende dat alle passerende handelaren verplicht waren hun goederen in Dordrecht op de markt te brengen. Hiermee werd Dordrecht de belangrijkste handelsstad van zuidelijk Holland. Andere grote nederzettingen als Delft, Leiden, Gouda, Vlaardingen en Rotterdam kregen eveneens stadsrechten. Tussen deze steden ontstonden diverse handelsstromen maar ook een hevige concurrentie. Waar Dordrecht een stapelrecht had, claimde Gouda bijvoorbeeld een tolrecht. Als stad op een knooppunt van vaarwegen met verbindingen naar het Groene Hart en richting de zee, lag Gouda aan belangrijke vaarroutes naar het noorden en belastte ze voorbij varende schippers met een tolbelasting voor het recht om gebruik te maken van die vaarweg.

Meevaren?
Vrijdag 28 mei 2010 à € 25,00 pp met de stevenaak Helena (Rotterdam-Dordrecht)
Zondag 30 mei 2010 à € 25,00 pp met de stevenaak Helena (Dordrecht-Rotterdam)
Tickets boeken via www.scrzh.nl

Programma zaterdag en zondag
10.00-17.00 Schepen vloot open voor bezichtiging
Locatie: Grevelingenweg (wijk Staart in Dordrecht / accomodatie Du Pont)